GEZİ » Osmanlı'nın Görkemli Köy Yaşamını Anlatan Mahalle: Cumalıkızık
17 Şubat 2015 Salı 

Cumalıkızık, Bursa’nın Yıldırım ilçesine bağlı şirin bir mahalledir ve Uludağ’ın kuzey eteklerinde kurulmuş beş Kızık köyünden biridir. 2014’te UNESCO Dünya Mirasları arasına giren Cumalıkızık’ın kuruluşu yaklaşık 1300’lü yıllara denk gelir. Bir vakıf köyü olarak kurulan köyde tarihi doku çok iyi korunmuştur ve bu köy Osmanlı döneminin en görkemli köy yerleşimini günümüze ulaştırmayı başarmıştır. Bu özelliğiyle dikkatleri üzerinde toplayan Cumalıkızık sık sık tarihi film ve dizilere de ev sahipliği yaparak geçmişe güzel bir yolculuk yapmamıza olanak tanıyor.

 

Gezi Yazısı: Zehra Zeray

 

Uludağ etekleriyle vadiler arasında sıkışıp kalan köylere Kızık adı verilmiştir. Diğer Kızık köylerindeki köylülerin eskiden Cuma namazı için toplandığı yer burası olduğundan köyün adının Cumalıkızık olduğu söylenir. Ancak başka bir rivayete göre de Osman Bey’in, köyün kurulduğu günün Cuma olması sebebiyle bu köye “Cumalıkızık” adını vermiş olduğudur.

 

Osmanlıların Bursa’da yerleştikleri ilk yer olan Cumalıkızık, yüz sekseni halen kullanılan, bazılarında ise koruma ve restorasyon çalışmalarının yapıldığı toplam iki yüz yetmiş ev ile Osmanlı Dönemi konut mimarisini günümüze taşır. Osmanlı mimarisini tüm ihtişamıyla günümüze taşıyan Cumalıkızık’ın turizme açılmasıyla başta köy kadınları olmak üzere herkese yeni iş kapıları açılmıştır. Köy kadınlarına kurslar açılarak onların yeteneklerini kullanmaları ve kendilerine olan özgüvenlerinin artırılması sağlanmıştır. Kadınlar kurslarda el işçiliğini öğrenmiş ve Cumalıkızık’ı ziyaret edenlerin buraya hayran kalmalarına vesile olmuşlardır.

 

DİLLERE DESTAN KAYNAK SULARI

 

Cumalıkızık dar sokaklarında hiç durmadan akan, berraklığıyla dillere destan olan kaynak suları var. Eskiden beri süregelen bu gelenek sayesinde köylüler bahçelerini gerektiği ve istedikleri zamanda kolayca sulayabiliyorlar ve hem gözümüze hem midemize hitap eden sebze ve meyveleri soframıza taşıyorlar. Ayrıca bu kaynak sularıyla Cumalıkızık sokakları her daim tertemiz ve ferah kalıyor, temiz hava ve berrak kaynak suların kesiştiği bu sokaklarda ise yürüyüş yapmak huzur verici.

 

Saatlerce yürüyebilir insan burada. Temiz hava doğadan ne kadar uzak kaldığını hatırlatır insana ve ne kadar yorulduğunu. Yürüyerek ferahlar insan sonra, anlar ki kalabalık şehirler boğuyor insanı, gökyüzü asıl rengini kaybediyor orada… Gökyüzünün rengini hatırlıyor insan, mavinin en güzel tonuna şahitlik ediyor ve dönmek istemiyor bu tarih kokan köyden. Yürüdükçe dinginleşiyor, her şeye daha güzel bakıyor artık, kendini ödüllendirmenin verdiği hazzı yaşıyor. Bu büyüleyicilikle yemek yemeyi unuttuğunu hatırlatıyor insana yanından geçtiği evden yükselen gözleme kokuları. Misafir ediliveriyor bir eve, kurulan olan sofraya oturuyor. Gözlemenin yanında yeni yapılmış rengârenk reçeller, tereyağ, peynir ve semaverde demlenen çay sofradaki yerlerini alıyor. Bize ise bu muhteşem yemeği yemek ve bizi konuk eden şirin insanların muhabbetine eşlik etmek kalıyor yalnızca.

 

YAĞMUR SEVERLERİN ORTAK ADRESİ

 

Ayrıca kış başta olmak üzere yazları da kuraklığa sebep olmayacak derecede yağışlı geçen Cumalıkızık, yağmur severlerin ortak adresi. Yağmur altında ıslanmak ne büyük keyiftir insan için, arınırsınız tüm günahlarınızdan. Hele de çocuklar yağmur altında koşturmaya başladı mı değmeyin artık keyfinize.

 

Ceviz, kestane ve narenciyenin yetiştiği bu yerde olup da hastalanmak neredeyse imkânsız hale geliyor ayrıca. Sobanın yavaş yavaş yandığı ve sohbetimize kestanelerin eşlik ettiği gecelerde ise minik bir battaniyeyle huzurlu uykulara dalıverirsiniz. Cumalıkızık denince akla ilk gelen muhteşem yapıya sahip evleridir şüphesiz.

 

Genelde üç katlı olan bu dillere destan yapılarda birbiriyle akraba olan aileler birlikte tam bir iş birliği ve uyum içerisinde yaşarlar. Ve bize anlatırlar ki kalabalık evlerde mutlu yaşamlar olur, insanlar birbirlerine zarar vermeden yaşayabilirler. Yalnızlık yoktur burada, kimse yalnız hissetmez. Herkes tanır birbirini ve sever, bir derdin varsa eğer sana yardım edecek bir sürü insan vardır, tek başına değilsindir, güçlüsündür. Her daim gülümsersin, seni mutlu edecek sayısız şey vardır çünkü. Birincil ilişkiler vardır bu minik köyde ve asla darda kalmazsın.

 

CUMALIKIZIK EVLERİ

 

Evler yapılırken aile mahremiyetine son derece özen gösterilmiştir. Evlerin dış kısımlarında zemin ve birinci katla avlular, sokak döşemesine uygun moloz taş ve ahşap hatıllı duvarlarla örülmüştür. Üst kat ahşap taşıyıcı hımış dolgulu, üstü ise alaturka kiremitli kırma çatılıdır. Sokaktan evin içinin görülmesi imkânsızdır. Pencereler üst katlarda kafesli ve cumbalıdır. Cumalıkızık evlerinde genellikle iki plan uygulanmıştır. Birincisi etrafı moloz taşlarla yüksek şekilde örülmüş bir duvarla çevrili dış avludur. Buradan eve giriş kapısına ve hayat kısmına geçilir. Böylece evin girişi sokakla doğrudan ilişkili değildir. İkinci tip evlerde ise avlu yoktur, sokaktan kapı yardımıyla doğrudan hayat kısmına girilir. Dış kapı üzerinde dikey konulan ağaç hatıllarla ızgaralanmış camsız bir aydınlatma ve havalandırma boşluğu yer alır. Hayat bölümünden iç avluya, ahıra, depolara ve merdivenlere geçilir. Evlerin ana giriş kapıları çift kanatlıdır ki elde edilen ürün ve tarım araçlarının kolaylıkla içeri taşınması sağlanabilsin.

 

Hayat bölümü Cumalıkızık evlerinde en çok kullanılan mekândır. Elde edilen ürünler burada geçici olarak depolanır, ayrılır ve bu ürünlerin bakımı yapılır. Düğün dernekler burada kurulur, insanlar burada eğlenir, el ele saatlerce oynar, birlikte burada gülerler.

 

Hayattan geçilen iç avludaki fırınlarda ise birbirinden lezzetli ekmekler, börekler, gözlemeler pişirilir. Şaraphane denilen ahşap teknelerde üzümler sıkılır, kazanlarda pekmezler kaynatılır. Çamaşırlar burada yıkanır ve kurutulur. Küçükbaşların kümesi burada yer alır ve hareket katarlar bu mekâna. Kat yüksekliği az olan birinci kat kışlık kısımdır, burada yatak ve oturma odalarıyla banyolar yer alır. İkinci kat yazlık kısımdır. Burada da değişik tip odalar, eyvan, seki ve sedirler yer alır. Üst katta sokağa uzanan en özenli yer başodadır.

 

Evler üretim ve verimliliği anlatan sarı, saflığın ve temizliğin simgesi beyaz, asalet ve ihtişamı simgeleyen mor ve gökyüzünü anlatan mavi renklerle badana edilmiştir. Ahşap bölümler ise renksiz bırakılarak özgünlüğü korunmuştur.

 

Köyün kuzeyinde Deliçay kıyısında bugün defin yapılmayan Koca Mezarlık’ta köyün geçmişini vurgulayan birçok Osmanlı devri mezar taşı örnekleri görülmektedir. Köydeki ahşap cami ise dikkatleri üzerine çeker hemen. Burada görülen ahşap başlıklar, kemerler ve kalem işleri oldukça mükemmeldir.

 

ANIT ÇINARLAR BİZİ GÜLÜMSEYEREK KARŞILAR

 

Köyün girişinde meydanda bulunan iki çınar ise güçlülüğüyle ve gülümseyerek karşılar bizi. Bu ağaçlardan genç olanın gövde çevresi 4 metredir ve gövdede çarpmalardan oluşan yumrular yoğundur. Rüzgâr, kar gibi doğa olaylarıyla dallarının kıvrılmasına rağmen Cumalızık’ın berrak sularıyla beslenmiş ve gücünü korumuştur. Yaşlı olan çınarın ise çevresi 6 metredir. Gövde üzerinde oluşan urlar ve dikili hatlar göze çarpmaktadır. Gövdesi iki ana dala ayrıldıktan sonra on iki dalla genişleyip yükselmektedir. Bu çınar da genç, gür ve bol suyla beslenmekte olduğunu belgeleyen koyu yeşil iri yapraklıdır.

 

Köyün geçmişine ait çeşitli eşyalar halk tarafından bağışlanarak 18, 19 ve 20. yüzyıllara ait güzel bir koleksiyon oluşturulmuştur. Müzenin bahçesinde sundurma ile örtülü kısımda at arabaları, şaraphane, dilek taşı, yalak, sütun başlığı bulunmaktadır. Müzede ev eşyaları, aydınlatma ve ısıtma araçları, mutfak eşyaları, tarım aletleri, silahlar, teknik araçlar, av malzemeleri, binek ve taşıma araçları bulunur.

 

Tarihi dokusu nedeniyle de sık sık dizi ve film çekimlerine sahne olmuş Cumalıkızık. Kurtuluş Savaşı’nı anlatan “Kurtuluş” dizisi, Osmanlı Devleti’nin kuruluşunu anlatan “Kuruluş” dizisi ve başrolünü Emrah’ın oynadığı, Cumalıkızık’ın büyük ilgi görmesine neden olan  “Kınalı Kar” dizisi burada çekilmiştir. “Yeşeren Düşler” ve “Kış Masalı” dizilerine de ev sahipliği yaparak adını tüm ülkeye duyuran Cumalıkızık geçmişe güzel bir yolculuk yapmamıza da olanak sağlıyor.

 

Bu haber 972 defa okundu
Yorumlar
Bu Habere henüz yorum yapılmadı.