BİLİM TEKNOLOJİ » “Gümüşhane kayaçları bakımından ayrıcalıklı zenginliğe sahip”
27 Ekim 2014 Pazartesi 
Gümüşhane Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Öğr. Gör. İbrahim Akpınar, Gümüşhane ili genelinde görülen kayaçlar ve bunların  içerisinde bulunan kıymetli metaller, yarı kıymetli taşlar, endüstriyel hammadde ve enerji hammaddesi olabilecek minerallerle ilgili GİF Haber’e konuştu. 
 
Röportaj: Zehra Zeray

Zeray: Genel anlamda kaç tür kayaç vardır? Kısaca anlatır mısınız?

Akpınar: Genel manada kayaçlar jeoloji biliminde 4 ayrı ana gruba ayrılır ve incelenir. Bunlar; magmatik kayaçlar, volkanik kayaçlar, tortul kayaçlar ve metamorfik kayaçlardır. Magmatik ve volkanik kayaçların kökeni yerin derinliklerinde bulunan magmadır. Tortul kayaçlar magmatik, volkanik ve metamorfik kayaçların atmosferik ortamda yüzeysel olarak bozunarak aşınması ve taşınmaları sonucunda okyanus, deniz göl, akarsu yatağı gibi bir birikme havzasında yığışarak oluşurlar. Zamanla biriken bu malzeme üstteki diğer materyallerinin ağırlığı ile sıkışıp taşlaşarak tortul kayaçları oluşturur. Metamorfik kayaçlar ise hem tortul hem de daha önce oluşmuş magmatik ve volkanik kayaçların daha sonra gelişen magmatik-volkanik aktivitelerle ısı ve basınç etkisi sonucunda kısmen veya tamamen ergiyip yeniden kristallenmeleri sonucunda oluşur. 
 
Bugünkü jeoloji biliminin bir alt dalı olan mineralojinin en son verilerine göre 5 binden fazla mineral türü mevcuttur. Bu mineral veya mineral grupları farklı ısı, basınç ve derinlik ortamlarında bir araya gelerek değişik kayaçları oluştururlar. Altın, gümüş ve platin gibi kıymetli metaller; bakır, demir, kurşun, çinko ve antimonit gibi metaller; elmas, zümrüt, yakut, topaz, ametist ve opal gibi kıymetli ve yarı kıymetli taşlar; bor, trona, kalsit, manyezit, feldspat gibi endüstriyel ham maddeler bu kayaçlar içerisinde bulunur. Tortul, magmatik, volkanik ve metamorfik kayaçların bazıları doğrudan endüstriyel hammadde olabilirler; mermer, traverten, granit, bazalt, andezit ve kireçtaşı gibi.
 

“KAYAÇLARIN REZERVLERİ ONLARCA MİLYON TONU AŞAR”


Zeray: Bahsettiğiniz bu kayaç gruplarından hangileri Gümüşhane’de ne ölçüde ve nerelerde bulunur?

Akpınar: Gümüşhane sınırları içerisinde değişik lokasyonlarda farklı kaya ve taş türlerine rastlanır. Bu bağlamda ilimiz metamorfik, magmatik, volkanik ve metamorfik kayaçlar bakımından ayrıcalıklı bir zenginliğe sahiptir. Bunların rezervleri yani miktarları onlarca milyon tonu, bazılarınınki yüzlerce milyon tonu aşmaktadır. Metamorfik kayaçlar olarak Gümüşhane ili merkeze bağlı Kırıklı ve Musalla Köyleri yörelerinde şist, fillat ve gnayslar bulunmaktadır. Magmatik kayaç türü olarak Gümüşhane il merkezi ve yakın çevresinde, Torul, Şiran ve Kürtün ilçeleri civarında granitoid ailesi kayaçları olan granit, granodiyorit, tonatit, adamellit, monzonit, kuvarslı diyorit, monzogranit, siyanit, diyorit vb. geniş alanlarda izlenir. Gümüşhane il merkezi, Canca, Kent Ormanı, Yeşildere, Mastra, İkisu, Torul, Yağmurdere, Kale, tekke, Zigana-Kalkanlı-Köstere; Kürtün ve yakın çevrelerinde, Torul-Kopuz-Karadağ-Eğrikar ve Kazıkbeli yaylalarında Vauk Dağı civarlarında volkanik kayaçlar yaygındır. 
 
Zeray: Yarı kıymetli mücevher taşlarından bahsettiniz, Gümüşhane’de hangi yarı kıymetli taşlar bulunmaktadır?

Akpınar: Gümüşhane’de bulunan magmatik ve volkanik kayaçlar içinde başlıca kuvars, ametist, kalsedon, opal, agat gibi yarı kıymetli taşlar mevcuttur. Bunların yanısıra bazı lokasyonlarda turmalin, garnet ve türleri epidot, kalsit ve krizokol tesbit edilmiştir. Ancak bu yarı kıymetli taşlar mücevher sektöründe yararlanılabilecek büyüklükte ve rezervlerde değildirler. Kuvarsın türleri olan süt kuvars, dumanlı kuvars ve ametistin bulunduğu en önemli lokasyonlar olarak Gümüşhane merkez, Mastra, Torul Kalkanlı-Köstere, Kelkit –Ünlüpınar-Eğlence Yayla ve Emirinkomu civarları sayılabilir. 
 
Düşük ısıda oluşmuş bir kuvars olan kalsedon ise bölgedeki hemen her damar tip cevherleşmelerde bulunur. Agat kristallerine az miktarda Şiran-Akbulak köyü civarında rastlanılır. İğnemsi şekilde turmalin kristalleri ise Gümüşhane Kocadal-Karadağ yöresinde tespit edilmiştir. Garnet ve türleri; pirop, almandin, spessartin vb. ile epidot ise daha çok Gümüşhane’deki skarn tip cevherleşme sahalarında bulunur. Bunlar başlıca Torul-Kopuz-Karadağ-Eğrikar ve Gümüşhane Merkez-Midi köyü civarında kireçtaşı-granit veya granit-andezit kontaklarında gelişen skarn tip yataklardır. Kimyasal bileşimi kalsiyum karbonat olan kalsit ve aragonit kristalleri ise daha çok kireçtaşlarının ve traverten oluşumlarının bulunduğu alanlarda, damar tip cevherleşmelerde ve az oranda da skarn tip cevherleşme sahalarında izlenir. Az önce bahsettiğim gibi bütün bu yarı kıymetli taşların ekonomik önemleri yok denecek kadar düşüktür. Yani işletilmeleri için gerekli rezerve sahip değildir. Bunların tenorları veya kaliteleri konusunda da bir çalışma henüz yapılmamıştır.
 

“ÇIKARILAN GÜMÜŞ MİNERALİ ŞEHRE ADINI VERİR”


Zeray: Gümüşhane’de hangi kıymetli metaller, hangi metalik madenler ve hangi yarı kıymetli taşlar mevcuttur? Bunlar hakkında bilgi verir misiniz?

Akpınar: Gümüşhane’de kıymetli metal olarak altın ve gümüş bulunmaktadır. Bu metallerin bulunduğu lokasyonlarda geçmişte de madencilik işletmesi yapılmıştır ve il genelinde madenleri çıkarmak için açılmış çok sayıda eski işletme izleri bulunmaktadır. Buradaki madenlerden o zaman en fazla, Latince arjantit denilen bir gümüş minerali çıkarıldığı için bu şehre veya bölgeye gümüş beldesi veya gümüş kenti anlamına gelen “Argyropolis” adı verilmiştir. Günümüzde Gümüşhane il merkezine 24 km uzaklıkta bulunan Mastra (Demirkaynak) köyünde Koza Altın A.Ş. tarafından altın işletmeciliği; il merkezinin 2 km güneyinde bulunan Hazine Mağara Madeninde Gümüştaş Madencilik A.Ş tarafından ağırlıklı olarak gümüş ve bunun yanı sıra bakır, kurşun çinko ve altın; il merkezine yaklaşık 55 km uzaklıkta Eski Şiran yolu üzerinde Karamustafa Köyü Midi mahallesinde Yıldız Bakır A.Ş. tarafından ağırlıklı olarak altın-gümüş ve bunlara ilaveten bakır-kurşun ve çinko madenlerinin üretimi yapılmaktadır. Aktif olarak işleyen bu maden sahalarının yanı sıra Gümüşhane’nin hemen her yerinde başta bakır-kurşun ve çinko olmak üzere, bazı yerlerde demir-bakır; demir-çinko, antimonit, civa gibi eski maden işletme sahaları ve cevherleşme izleri bulunmaktadır. Bakır-kurşun ve çinkonun olduğu yerlerde mutlaka az veya çok belli miktarlarda altın ve gümüş mineraline de rastlanmaktadır. Ayrıca birçok yabancı şirket de son 10 yıldan bu yana Gümüşhane’de maden arama çalışmaları yapmaktadır.
 
Zeray: Gümüşhane’de bulunan en önemli endüstriyel ham madde olabilecek mineral veya kayaç türleri hangileridir? Bunlar hakkında bilgi verir misiniz?

Akpınar: Gümüşhane genelinde bulunan en önemli endüstriyel hammadde minerali barittir. Barit başta petrol, sondajcılık sektörü, kimya ilaç ve inşaat sanayiinde kullanılan bir mineraldir. Bunun yanı sıra endüstriyel hammadde olarak Gümüşhane’de bol miktarlarda kil, kireçtaşı ve mermer olabilecek doğal taşlar mevcuttur. Kireçtaşları ise başta inşaat sektöründe ince sıvı kumu eldesi, yol yapımı için mıcır malzemesi, istinad duvarı yapımı ve maden kazılarında, liman dolgularında dolgu malzemesi olarak kullanılır. Kireçtaşlarından başka Gümüşhane il merkezinin doğu ve güney kesiminde Tamzı-Tahnis Köylerinde, Tekke-kale arasında, Kov-Kırıklı-Alıçlı Köyleri civarında, Kelkit-Gödül ve Alansa’da Şiran Sarıca köyü civarında bol miktarlarda kil türleri mevcuttur. Bunların rezervleri onlarca milyon tonu aşmaktadır. Bu killerin bazıları yörede inşa edilen sulama ve maden atık depolama barajlarında taban malzemesi olarak kullanılmıştır.
 
Zeray: Bildiğiniz gibi Gümüşhane kış mevsiminde soğuk bir yer, peki son olarak bu bölgede kömür oluşumları var mı? 

Akpınar: Evet. Gümüşhane İli Kelkit İlçesinin Gödül, Alansa ve Güzelyurtta köylerinde, Köse ilçesinin Irha köyünde, Şiran ilçesinin Norşun ve Telme köylerinde birkaç lokasyonda kömür oluşumları bilinmektedir. Bunlar ince damarlar halinde olup geçmiş yıllarda yerel halk ve köylüler tarafından kazma-kürek ve basit tünel ve çukur kazıları gibi ilkel yöntemlerle işletilmiştir. Bunların çoğu günümüzde kapalıdır. Sadece bir tanesinden, Kelkit-Gödül köyündeki damardan, Kayserili bir şirket tarafından daha modern işletme yöntemiyle yeraltında önemli miktarlarda kömür çıkarılmıştır.
Bu haber 3239 defa okundu
Yorumlar
Bu Habere henüz yorum yapılmadı.